به گزارش خبرکده شهری طراحی شهری بخش بسیار مهم و حساسی از هویت شهر به شمار می‌آید و فرآیندی است که به شکل‌دهی فیزیکی بافت‌های مختلف شهری و روستایی منجر شده و با رویکرد ساختارگرایی به ایجاد اماکن متعدد می‌پردازد. طراحی ساختمان‌ها، فضاها و چشم‌اندازها در نهایت جریانی را به راه می‌اندازد که به عمران و آبادی شهری کمک می‌کند. البته مبلمان شهری از جمله عناصر سازنده‌ی طراحی شهری است که کمیت و کیفیت، زیبایی، راحتی، دوام و محل استقرار آن نقش بسیار اساسی در زیبایی و کارایی شهر دارد. ما در این رابطه در شماره‌های گذشته در کنار نظر مردم، نظر کارشناسان را در ارتباط با تاثیر مبلمان شهری بر سلامت جسمی، روحی و روانی بررسی کردیم و در این شماره به سراغ یکی از مسوولان شهری رفته‌ایم و در مورد ایراد‌های وارد شده، مشکلات موجود و راه حل‌های پیشنهادی با وی گفت‌وگو کرده‌ایم. نکته‌ی قابل تامل در گفت‌وگو با ایمان سیف‌الهی، مدیرعامل سازمان پارک‌ها و فضای سبز شهرداری کرمان این بود که وی مبلمان شهری و جانمایی آن در شهر به‌خصوص در پارک‌ها را مهم دانست و از رسالت سازمان پارک‌ها در این رابطه و تشکیل کارگروهی در ارتباط با سامان‌دهی مبلمان شهری خبر داد.

آقای مهندس؛ رسالت سازمان پارک‌ها و فضای سبز در طراحی و جانمایی مبلمان شهری چیست؟
رسالت سازمان پارک‌ها طراحی مبلمان، جانمایی وسایل و نظارت بر کار و خرید وسایل مبلمان شهری است، ولی در سال‌های گذشته این اتفاق نیفتاده و در اجرای مبلمان شهری سلیقه‌ای عمل شده است. منظورم این است که شهرداری‌های مناطق بر اساس توان مالی خود مواردی را طبق سلیقه و نظر خود خریداری و جانمایی کرده‌اند.
نظر شما در مورد مبلمان شهری موجود چیست؟
هرچند درصد زیادی از مبلمان شهری کارشده در شهر مورد قبول است، اما درصد ناچیزی از آن نیز ایراد دارد؛ چرا که در مورد ساخت و جانمایی‌آن کم‌تر فکر شده است به‌طوری که بعضی از مبلمان‌ها و المان‌ها مناسب آن فضا طراحی نشده‌اند.
آیا هزینه‌ی صرف شده برای خرید و یا ساخت المان شهری می‌تواند نشان دهنده‌ی کیفیت و اولویت آن برای استفاده و کاربرد بیش‌تر باشد؟
خیر، چون ممکن است مبلمان و المان ارزان‌تری از یک المان گران‌قیمت‌تر اثر بیش‌تری داشته باشد. اگر مبلغ و هزینه‌ی یک المان بالا باشد دلیل بر آن نیست که باید حتما کار شود. مثلا اگر چراغی چهارمیلیون تومان قیمت دارد دلیل بر آن نیست که استفاده از آن چراغ اولویت داشته باشد، بلکه یک چراغ یک میلیون‌ تومانی ممکن است برای این فضا مناسب‌تر باشد.
به نظر شما مبلمان شهری باید چه ویژگی‌هایی داشته باشند؟
المان‌ها باید متناسب با محل، فضا، امکانات و بودجه‌ی شهرداری دیده و طراحی شوند و اگر قرار است المانی از شهر دیگری وارد کرمان شود باید در مورد ورود و نیاز به آن فکر شود.
برای جلوگیری از سلیقه‌ای کار کردن در طراحی و اجرای مبلمان شهری چه تدبیری اندیشیده شده است؟
با توجه به این مسایل، قرار است کارگروهی تشکیل شود و در صورتی‌که المانی تهیه، طراحی و جانمایی می‌شود کارشناسان آن‌‌را از لحاظ ابعاد، رنگ و معنادار بودن و متناسب بودن با محل قرارگیری بررسی کنند و تمام موارد را به صورت یک‌جا و در کنار هم ببینند.
آیا در اجرای طراحی شهری، به زیباسازی نیز توجه می‌شود؟
بله؛ مدتی است که بحث زیباسازی در شهر با جدیت دنبال می‌شود و کارگروه زیباسازی موارد را با دقت رصد می‌کند. براین اساس طرح‌ها در کارگروه زیباسازی بررسی می‌شوند و متخصصان هم نظر کارشناسی خود را در این زمینه ارایه می‌دهند.
بیش‌تر مردم سازمان پارک‌ها را مسوول و متصدی اجرای مبلمان شهری می‌دانند. به نظر شما آیا سازمان با توجه به رسالتی که ذکر کردید توانسته است در این امر با جدیت وارد شود؟
هر چند مردم در زمینه‌ی مبلمان شهری، سازمان پارک‌ها و فضای سبز را متصدی این کار می‌دانند و درست آن است که در اجرای مبلمان شهری و جانمایی، طرح و نظر آن‌ها گرفته شود؛ اما تا به امروز چنین نظرخواهی انجام نشده است، به‌طوری که دیده شده المانی خریداری و گذاشته شده است اما سازمان‌ پارک‌ها در نوع المان، کیفیت و محل خریداری آن دخل و تصرفی نداشته است.
کارگروهی که شما از آن یاد کردید چه زمانی تشکیل می‌شود؟
قرار است در ابتدا سازمانی به نام «سیما، منظر و فضای سبز شهری» تشکیل شود که ترکیبی از سازمان پارک‌ها و فضای سبز و واحد زیباسازی است. درصورت ادغام این دو سازمان، کارگروهی نیز به همین نام تشکیل و کار نظارت بر مبلمان را برعهده خواهد گرفت.
• رسالت سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری چیست؟
رسالت این سازمان بررسی« یوی» دید است. در این مورد باید بگویم، وقتی شما به خیابان و معابر نگاه می‌کنید همه را به شکل یو می‌بینید. از دید مقابل نگاه از سمت دیوار کنار خیابان به سمت پیاده‌رو، آسفالت و سپس به آن‌سوی معبر و دیوار دیگر کشیده می‌شود و دیدی «یوشکل» به بیننده می‌دهد. پس ضلع غربی، کف معبر و ضلع شرقی خیابان همان‌طور که گفتم در «یوی دید» قرار دارد.
در«یوی دید» که شما از آن صحبت کردید چه مواردی مدنظر قرار می‌گیرد؟
این یوی دید باید تجزیه و تحلیل شود و در آن، دیوار، تابلو، نمای مغازه، پیاده‌رو، نوع درختی که کاشته می‌شود، نوع و رنگ سطل زباله، نیمکت و آسفالت هم‌چنین رنگ‌آمیزی جدول‌ها، جوی خیابان و نقاشی دیواری در این منظر دیده می‌‌شود، پس برای هم‌خوانی و هماهنگی تمامی عناصر، یک سیستم روی آن نظر می‌دهد؛ مثلا نمی‌شود نمای یک ساختمان سنتی کار شود اما در پیاده‌روی آن سنگ تراورتن و گرانیت استفاده کرد و نیمکت آن‌را مدل فرفورژه‌ی فرانسوی زد. منظورم از هماهنگی این است که اگر ساختمانی را با نمای ایرانی کار می‌کنیم،باید نیمکت، چراغ روشنایی و سایر موارد هم نمای ایرانی داشته و حتی درختی که کاشته می‌شود با آن فضا هم‌خوانی و تطابق داشته باشد.
به نظر شما در طراحی پارک‌ها چگونه باید این ملاک‌ها را رعایت کرد؟
در طراحی پارک‌ها هم باید به این موضوع توجه شود. اگر پارکی را با طراحی مدرن کار می‌کنیم، مبلمان و نورپردازی آن هم باید مدرن باشد، ولی وقتی آب‌نمای سنتی و یا کاشی‌کاری سنتی کار می‌کنیم اگر فواره موزیکال در آن کار بگذاریم جواب نمی‌دهد؛ پس اگر به شکل ساده و سنتی کار شود بهتر است چون این گونه با فضا هم‌خوانی دارد؛ بنابراین به‌دلیل ضرورت هماهنگی و هم‌خوانی المان‌ها با ساختار اطراف خود، این سازمان با تشکیل کارگروه و استفاده از نظر کارشناسان این موارد را سامان‌دهی می‌کند.
به نظر شما می‌توان در ساخت و کاربرد المان‌ها تقلید کرد؟
خیر، المان‌ها نباید تقلیدی باشد و یا به صرف زیبایی کار شوند؛ مثلا در یکی از کشورهای خارجی مجسمه‌ای را ساختند که بیرون آمدن یک انسان از دریا را نشان می‌دهد اما قسمتی از بدن مجسمه حذف شده و با توجه به این‌که از داخل حفره‌ی بدن مجسمه منظره‌ی دریا و آسمان پیدا است مفهومی فلسفی را تداعی می‌کند و نشان از تطهیر یک انسان دارد. حالا اگر این المان را در یکی از پارک‌های کرمان اجرا کنیم که پشت آن منظره‌ی آسفالت، خیابان و جدول و درخت باشد واقعا چه معنایی می‌دهد و چه دلیلی برای به کاربردن آن وجود دارد ؟
پس اگر ما المانی را می‌سازیم و قرار است در شهر کار گذاشته شود بهتر است با فضا و اقلیم کرمان هم هم‌خوانی داشته باشد. اگر ما دریا نداریم دلیلی ندارد که المانی کار کنیم که مربوط به شهرهای ساحلی است.

• به نظر شما چه تفاوتی بین مبلمان پارک و مبلمان معابر وجود دارد؟
المان‌ها و مبلمان‌ها باید متناسب باشند؛ مثلا اگر قرار است در خیابان شریعتی روی نیمکت بنشینیم دلیل بر این نیست که می‌خواهیم به مدت زیاد استراحت کنیم، اما نیمکت پارک‌ها به دلیل این‌که مردم درآن‌جا به مدت زیادی حضور دارند، باید با نیمکت خیابان‌ها فرق کند و راحت‌تر باشد.
به نظر شما دلیل اشکالات موجود در شهر چیست؟
دلیل این مساله اقدامات ناهماهنگ، وجود چند دستی و چند سلیقه‌گی است، به‌طوری که هر کسی با سلیقه‌ی متفاوت وارد کار شده است. اما اگر به شکل منطقی موضوعی را به شکل جمعی به مشورت بگذاریم، خیلی بهتر ازآن است که بخواهیم فردی و سلیقه‌ای کار کنیم.
آقای مهندس، ساختار بعضی از پارک‌ها با نام پارک هم‌خوانی ندارد؛ نظر شما در این‌باره چیست؟
ما حق نداریم پارکی را طوری نام‌گذاری کنیم که با فلسفه‌ی وجودی آن پارک هم‌خوانی نداشته باشد؛ مثلا وقتی نامی از پارک طبیعت می‌بریم آن‌چه در ذهن تداعی می‌شود، وجود سنگ‌فرش، برکه، جوی آب و نمادهای طبیعت است و برای این منظور طراحی می‌کنیم که فرد در این پارک واقعا احساس کند که در طبیعت قرار گرفته است؛ درحالی‌که این‌گونه نیست. پس نام‌گذاری پار‌ک‌ مهم است، نام پارک یا باید بر اساس تاریخچه‌ی محل باشد و یا مطابق با فلسفه‌ احداث پارک مثلا پارکی که در بولوار حجاج قرار دارد به جای نام‌گذاری پارک «رز » می‌توانست پارک حج و حجاج باشد و با حال و هوای همان جا طراحی شود.
پس همان‌طور که گفتم هر چیزی را با هر سلیقه‌ای نمی‌توان کار کرد. پارک طبیعت می‌توانست نام دیگری داشته باشد که با محل قرارگیری آن بیش‌تر مطابق باشد؛ مثلا پارک آب و آتش تهران به گونه‌ای طراحی شده که در تمامی المان‌ها و مبلمان آن این دو عنصر وجود دارد. پس اگر پارکی را به نام پارک مادر در شهر کرمان نام‌گذاری می‌کنیم بهتر است المان‌ها با موضوع نام آن سنخیت داشته باشند که بهتر است در پارک مادر روی این آیتم بیش‌تر کار شود.
آیا سازمان پارک‌ها در نام‌گذاری، طراحی و جانمایی المان پارک‌های شهر کرمان دخالتی نداشته است؟
همان‌طور که گفتم ایرادهای وارده به دلیل چند سلیقه‌گی بوده است و شهرداران مناطق برای خود تصمیم می‌گرفتند. دراین رابطه سازمان پارک‌ها وفضای سبز تنها فضای سبز پارک‌ها را طراحی می‌کند‌ و هرچند، بارها نامه نوشتیم و اظهار نظر کردیم، اما تاکنون فایده‌ای نداشته است که امیدوارم از این به بعد جانمایی و کارگذاری المان‌ها و نوع آن‌ها سمت و سوی بهتری پیدا کند.
آیا مشکلات و ایرادهای وارد به مبلمان شهری قابل اصلاح است؟
کارگذاری بعضی از المان‌ها و مبلمان شهری هرچند ایراد دارد، اما هزینه‌بر بوده‌اند و جمع‌آوری یک‌باره‌ی آن‌ها کار درستی نیست. مثلا به نظر من المان‌های کار شده جلوی هتل پارس مناسب آن فضا نیستند و با توجه به این‌که برای ساخت آن زحمت کشیده شده است، جمع‌آوری آن نمی‌تواند کار درستی باشد.
سخن آخر؟
اگر قرار است در مکانی المانی و تندیسی زده شود، در کنار کارشناسان، از شهرداران مناطق نیز دعوت شده و آن‌ها توجیه شوند. در هر صورت اگر اشتباه و ایرادی بوده بهتر است به مرور زمان اصلاح شود؛ چرا که المان‌ها و مبلمان شهری بعد از مدتی دچار فرسودگی می‌شوند و نیاز به تعویض دارند پس قرار نیست ما روی هر کاری که انجام شده خط قرمز بکشیم، می‌توانیم در یک فرصت بهتر به مرور زمان اشکالات ‌را برطرف کنیم.